Piątek, 9 grudnia 2016 r.

Imieniny: Wiesława, Leokadii KONTRAST

Partner serwisu:

Agenci do zadań specjalnych

Kategoria: Jakość

dr hab. inż. Barbara Tal-Figiel
prof. Politechniki Krakowskiej

dr inż. Agnieszka Kulawik-Pióro
Politechnika Krakowska

Tabletki szybko rozpadające się w jamie ustnej stanowią rozwiązanie na powszechnie występujący problem połykania tradycyjnej formy leku. Opracowanie ich receptury nie jest jednak łatwe. Podczas jej formułowania warto zwrócić uwagę m.in. na rodzaj stosowanych substancji wiążących.

W składzie tabletek szybko rozpadających się w jamie ustnej, wytwarzanych wszystkimi dostępnymi technologiami, obecne są substancje wiążące (z ang. binding agents). Ich funkcja, w przypadku techniki granulacji, kompresji bezpośredniej, formowania i suszenia rozpyłowego, polega na wytworzeniu dostatecznie plastycznej masy, dającej się przetworzyć na granulat oraz nadaniu mu większej spoistości, co poprawia wytrzymałość mechaniczną gotowej tabletki. W tym celu stosowane są substancje o działaniu zwilżającym, tj. rozpuszczalniki, takie jak: izopropanol, woda, etanol oraz ich mieszaniny.


Silny związek
W technice liofilizacji zadaniem substancji wiążących jest wytworzenie bezpostaciowej matrycy o dużej powierzchni, która wiąże substancję leczniczą i inne substancje pomocnicze. Matryca ta odpowiedzialna jest za uzyskanie szybkiego i powtarzalnego uwalniania substancji leczniczej ze stałej postaci leków, ponieważ to po porach w matrycy, powstałych podczas sublimacji, przemieszcza się ślina, powodując rozpad tabletki [25].

W praktyce najczęściej stosuje się substancje wiążące w postaci roztworów. Są to roztwory: gum – m.in. gumy arabskiej (GA) i ksantanowej (XG); pochodnych celulozy – m.in. hydroksyetylocelulozy (HEC), HPMC, MC i innych cukrów, w tym skrobi czy maltodekstryny; oraz roztwory żelatyny, poliwinylopirolidonu, polioctan winylu. Niektóre z tych substancji posiadają zdolności zagęszczające – są modyfikatorami właściwości reologicznych. Ma to olbrzymie znaczenie w uzyskaniu odpowiedniej lepkości emulsji pierwotnej i w konsekwencji czasu rozpadu tabletki.
 

Dobra partia?
Corveleyn i Remon [25] wykazali, że maltodekstryna posiada właściwości tworzenia sieci amorficznej, porowatej, która rozpada się w przeciągu sekund po kontakcie z wodą. Stężenie maltodekstryny determinuje wielkość porów w tabletce i wraz z jego wzrostem zwiększa się wytrzymałość tabletki, jednak niekorzystnie wpływa to na czas jej rozpadu [25]. Zbyt wysoka porowatość sprawia, że tabletki te są kruche, stąd w literaturze pojawiły się badania nad wykorzystaniem substancji wiążących, które wykazywałyby synergizm z maltodekstryną, która pełniłaby wtedy rolę wypełniacza. Takimi substancjami okazały się żelatyna, guma ksantanowa i hydroksyetyloceluloza.
Doniesienia literaturowe wskazują, że dodatek XG do receptury z maltodekstryną zmienia wytrzymałość mechaniczną tabletek oraz zwiększa lepkość emulsji pierwotnej, co zdaniem autorów [25] zabezpiecza przed sedymentacją leku podczas suszenia. Wpływ ten uzależniony jest od stężenia maltodekstryny. Coverleyn i Remon wykazali w swoich dalszych badaniach [24], że dla 20% w/v maltodekstryny najkorzystniejsze stężenie XG wynosi 0,25-1% w/v. Stosowanie wyższych stężeń gumy ksantanowej daje emulsje pierwotne o zbyt wysokiej lepkości i długim czasie rozpadu. Autorzy [25] tłumaczą to zdolnością pęcznienia gumy ksantanowej, która może tworzyć strukturę żelową, przez co rozpad tabletki jest utrudniony.


Atrakcyjna żelatyna
Działanie żelatyny uzależnione jest od jej stężenia w emulsji i od zdolności tworzenia żelu - wartości stopni Blooma. Wraz ze wzrostem stężenia żelatyny wzrasta wytrzymałość tabletki i wydłuża się jej czas rozpadu. Im mniejszy jest stopień Blooma, tym tabletki są bardziej kruche. Wysoka wartość stopni Blooma świadczy o tym, iż podczas preparatyki emulsji nastąpi wytworzenie żelu, co jest zjawiskiem niekorzystnym [25].


Inni kandydaci
Vennat i współpracownicy [26] wykazali, że najkrótsze czasy rozpadu liofilizowanych emulsji suchych mają układy, w których laktoza pełniła rolę wypełniacza, a pochodne celulozy rolę substancji wiążących. Użytymi w tych badaniach pochodnymi były HPMC i MC.
Metylocelulozę i hydrokyspropylometylocelulozę w połączeniu z maltodekstryną badali Corveleyn i Remon [24, 25]. Wykazali oni, że właściwości uzyskanych tabletek, w tym czas rozpadu i wytrzymałość mechaniczna, zależą od stężenia użytej pochodnej celulozy. Wprowadzenie do receptury HPMC zamiast MC nie powoduje zmian we właściwościach tabletek, zmienia natomiast lepkość emulsji pierwotnej.
Zastosowanie metylocelulozy lub hydroksyetylocelulozy w recepturze emulsji pierwotnej pozwala uzyskać tabletki o wyższej wytrzymałości i krótszym czasie rozpadu niż tabletki, w których użyto gumę ksantanową [24].
Rodzaj i stężenie substancji wiążącej w emulsji pierwotnej determinują także mikrostrukturę tabletki [20].
 

Wybór substancji wiążącej jest najważniejszym
czynnikiem, determinującym właściwości
preparatu końcowego

Trudny wybór
Wyniki badań [20, 24, 25] świadczą o tym, że wybór substancji wiążącej jest najważniejszym czynnikiem, determinującym właściwości tabletek szybko rozpadających się w jamie ustnej. Lepsze właściwości tabletek uzyskano, stosując pochodne celulozy zamiast roztworów gumy ksantanowej czy żelatyny, przy czym, jeśli pochodne celulozy posiadają zdolność emulgowania, powinny one pełnić w recepturze rolę substancji wiążącej, a nie emulgatora, gdyż można uzyskać w ten sposób krótsze czasy rozpadu [21, 24-26].

Strzał w… szóstkę?
Na uwagę zasługują także badania Abdelbary’ego i współpracowników [10]. Analizowali oni zastosowanie hydrofilowej woskowej substancji wiążącej (z ang. hydrophilic waxy binder) w preparatyce tabletek szybko rozpadających się w jamie ustnej. Substancje te stosowane są powszechnie w tradycyjnych tabletkach i w tabletkach o przedłużonym uwalnianiu. Substancje te zwiększają twardość tabletki, nie wpływając na czas jej rozpadu. Abdelbary wykorzystał w badaniach

Superpolystate® „Stężenie maltodekstryny oddziałuje na wielkość porów w tabletce i wraz z jego wzrostem zwiększa się wytrzymałość tabletki, jednak niekorzystnie wpływa to na czas jej rozpadu (PEG-6 stearate, kwas stearynowy oksyetylenowany 6 molami tlenku etylenu), który działa także jako substancja obniżająca czas rozpadu, nie pozostawiając po rozpadzie pozostałości lub uczucia chropowatości w ustach. Substancja ta ma jednak zastosowanie w technice granulacji metodą stapiania lub granulacji na mokro. Abdelbary wykorzystał technikę granulacji mokrej, w której cieczą granulującą była emulsja typu O/W, zawierająca Superpolystate® [10].


* * *


Projektując i wytwarzając tabletki szybko rozpadające się w jamie ustnej, należy mieć na uwadze względy lecznicze i technologiczne. Przestrzegając określonych reguł można uniknąć niezgodności recepturowych oraz otrzymać preparat o jak najlepszych właściwościach użytkowych, zapewniających pacjentom komfort stosowania, przy jednoczesnej maksymalnej skuteczności terapeutycznej.

 

Autorzy: dr hab. inż. Barbara Tal-Figiel, dr inż. Agnieszka Kulawik-Pióro
Politechnika Krakowska
Artykuł został opublikowany w magazynie "Przemysł Farmaceutyczny" nr 6/2012
Fot.: www.photogenica.pl, www.sxc.hu

Na skróty

© 2014. Wszelkie prawa zastrzeżone. BMP'      O nas   Reklama   Newsletter   Polityka prywatności   Kontakt

Realizacja: Marcom Interactive
Newsletter BMP

Najważniejsze informacje ukazujące się w naszym portalu mogą otrzymać Państwo na skrzynkę e-mail za pomocą naszego bezpłatnego newslettera. Aby go zamówić prosimy wpisać swój adres e-mail w poniższym polu. Zapraszamy!

Polityka prywatności
Akceptuję
Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.