Miliony alergików w Polsce i Europie

Sezon alergii trwa w najlepsze, ale pyłki to dziś tylko część problemu. Alergia przestała być sezonową dolegliwością, a stała się jedną z najczęstszych chorób cywilizacyjnych. Europejska Akademia Alergologii i Immunologii Klinicznej szacuje, że w Europie z przewlekłymi chorobami alergicznymi żyje już około 150 mln. W Polsce problem dotyczy ok. 12 mln osób, a ponad 4 mln zmaga się z astmą – podaje NFZ. Co ważne, coraz częściej objawy nie kończą się po powrocie do domu. Kurz, roztocza, wilgoć, pleśń czy zanieczyszczone powietrze sprawiają, że dla wielu alergików własne mieszkanie zamiast miejscem odpoczynku staje się kolejnym źródłem problemów.

Warto również zwrócić uwagę na jeszcze jedną rzecz. W 2024 roku Europejska Agencja Środowiska wskazała, że wilgoć i pleśń są jednym z niedocenianych czynników ryzyka dla układu oddechowego. Według danych EU-SILC odsetek mieszkańców UE żyjących w lokalu z przeciekającym dachem, wilgotnymi ścianami, podłogami lub fundamentami albo gnijącą stolarką wzrósł z 12,7 proc. w 2019 r. do 15,5 proc. w 2023 r. EEA przytacza też szacunek mówiący o 2,2 mln przypadków astmy w Europie związanych z pleśnią. To istotna zmiana perspektywy – problem nie dotyczy wyłącznie zaniedbanych mieszkań, lecz także budynków, które nie radzą sobie z kontrolą wilgoci, wentylacją i jakością powietrza wewnętrznego.

Najbardziej oczywisty związek między budynkiem a alergią często zaczyna się tam, gdzie na pierwszy rzut oka nie widać żadnego zagrożenia. Wystarczy mikronieszczelność instalacji, skraplanie się pary wodnej na źle zaizolowanych rurach, niedrożny odpływ lub zbyt słaba wentylacja łazienki. Przez tygodnie ściana może wyglądać normalnie, podczas gdy wewnątrz przegrody rozwija się środowisko idealne dla pleśni i mikroorganizmów.

EEA wskazuje wprost, że pleśń może być skutkiem niedostatecznej wentylacji, szkód wodnych, błędów projektowych, przeciekających rur, zalania, nieszczelnych okien czy dachu. W takich warunkach do domowego powietrza trafiają nie tylko zarodniki grzybów, ale również alergeny, endotoksyny oraz lotne związki mikrobiologiczne, które mogą nasilać problemy oddechowe i przewlekłe objawy alergii.

Dlatego walka z alergią w domu coraz rzadziej sprowadza się wyłącznie do oczyszczacza powietrza czy częstszego sprzątania. Zaczyna się od znacznie bardziej podstawowego pytania: skąd bierze się wilgoć i czy budynek rzeczywiście potrafi sobie z nią poradzić?

Ekspert ostrzega: możemy praś, sprzątać i filtrować, a mimo to chorować

Nowoczesne budynki są coraz szczelniejsze. To dobrze dla rachunków za energię, ale nie zawsze dobrze dla powietrza. Jeżeli wymienimy okna, docieplimy ściany, zamkniemy nawiewniki, a wentylacja pozostanie grawitacyjna i niewydolna, wilgoć z gotowania, kąpieli, prania i oddychania zostaje w środku. Najpierw pojawia się para na szybach. Potem ciemne kropki przy silikonie. Następnie zapach stęchlizny w szafie albo za łóżkiem. Na końcu – objawy: kaszel po nocy, zatkany nos rano, duszność u dziecka, zaostrzenie astmy.

W takim domu alergik może sprzątać perfekcyjnie, prać pościel w wysokiej temperaturze i kupować kolejne filtry, a mimo to przegrywać, bo problem nie leży wyłącznie w kurzu. Leży w bilansie wilgoci, temperatury i wymiany powietrza – ostrzega Piotr Serafin ekspert ds. systemów instalacyjnych, Uponor (będący częścią GF). O instalacjach w kontekście zdrowia mówimy zwykle wtedy, gdy coś się zepsuje: pojawi się awaria, przeciek albo spadnie jakość wody. Tymczasem dobrze zaprojektowana instalacja pracuje na komfort mieszkańców każdego dnia, również wtedy, gdy jej nie widzimy. W przypadku alergii szczególnie ważne są trzy rzeczy: ograniczenie ryzyka zawilgoceń, stabilna temperatura powierzchni i przewidywalna praca ogrzewania. Jeżeli rury są prowadzone i izolowane poprawnie, a system grzewczy nie powoduje dużych wahań temperatury, łatwiej utrzymać w domu warunki, które nie sprzyjają pleśni i roztoczom.  Dlatego przy modernizacji warto pytać nie tylko o koszt źródła ciepła, ale też o to, jak system wpłynie na wilgotność, temperaturę przegród, możliwość regulacji w poszczególnych pomieszczeniach i długoterminowe bezpieczeństwo instalacji. Dla alergika to mogą być różnice odczuwalne codziennie, zwłaszcza w sypialni i łazience – dodaje Piotr Serafin ekspert Uponor (GF)

Co może sprawdzić domownik, aby oddychać lżej?

Najprostsza domowa diagnostyka nie wymaga laboratorium. Warto kupić higrometr i przez kilka tygodni obserwować wilgotność w sypialni, łazience i salonie. Jeżeli regularnie przekracza 50–60 proc., trzeba szukać przyczyny: wentylacja, suszenie prania, nieszczelność, mostki termiczne, zbyt niska temperatura powierzchni ścian. Jeżeli spada poniżej 30 proc., można odczuwać suchość śluzówek, ale nawilżanie powinno być kontrolowane, nie intuicyjne.

Drugim krokiem jest przegląd miejsc „mokrego ryzyka”: okolice pralki, zmywarki, syfonów, szafek pod zlewem, zabudowy WC, silikonów przy wannie, pionów instalacyjnych, ścian za meblami i narożników zewnętrznych. Trzecim ocena ogrzewania. Przegrzewanie salonu do 24–25°C i wychładzanie sypialni do kilkunastu stopni to prosty przepis na dyskomfort, kondensację pary i większe problemy z wilgocią.

Instalacja wodna i ogrzewanie nie pozostają bez znaczenia dla oddychania. Rury mogą być źródłem problemu, gdy przeciekają na łączeniach lub skrapla się na nich para. Wiele zależy od użytkownika. Ogrzewanie może pomagać, gdy utrzymuje stabilne warunki albo szkodzić, gdy przegrzewa, wysusza i wprawia kurz w ruch. Wentylacja może usuwać wilgoć albo – jeśli jej brak, zamieniać łazienkę czy sypialnię w inkubator pleśni.

Dlatego pytanie „czy mój dom nasila alergię?” warto zadać inaczej: czy mój dom dobrze zarządza wodą, temperaturą i powietrzem? W czasach, gdy alergie stają się jednym z coraz bardziej powszechnych problemów zdrowotnych, odpowiedź na to pytanie powinna interesować nie tylko lekarzy, ale też projektantów, deweloperów, zarządców budynków i każdego, kto planuje remont lub kupno nieruchomości.